Bài 25. Nghĩa tường minh và hàm ý (tiếp theo)

Chú ý:Đây là bản xem thử online, xin hãy chọn download miễn phí bên dưới để xem bản đẹp dạng .ppt
  • Bài 25. Nghĩa tường minh và hàm ý (tiếp theo) - 1
  • Bài 25. Nghĩa tường minh và hàm ý (tiếp theo) - 2
  • Bài 25. Nghĩa tường minh và hàm ý (tiếp theo) - 3
  • Bài 25. Nghĩa tường minh và hàm ý (tiếp theo) - 4
  • Bài 25. Nghĩa tường minh và hàm ý (tiếp theo) - 5
KÍNH CHÀO QUÝ THẦY CÔ GIÁO
VÀ CÁC EM HỌC SINH
THÂN MẾN!
Đoàn kết - Chăm ngoan - Học giỏi
LỚP: 9A
TRƯỜNG THCS MẠC ĐĨNH CHI
Giáo viên: Phạm Thu Hiền
KIỂM TRA BÀI CŨ
Thế nào là nghĩa tường minh và hàm ý ?
TRẢ LỜI
- Nghĩa tường minh là phần thông báo được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu.
- Hàm ý là phần thông báo tuy không được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nhưng có thể suy ra từ những từ ngữ ấy.
Ví dụ:
Trống vào lớp đã được 10 phút.
Cô giáo đang giảng bài thì Trường và Nam bước vào.
Trường, Nam: Thưa cô, em xin phép vào lớp!
Cô giáo: Bây giờ là mấy giờ rồi?
Trường: Thưa cô, em không có đồng hồ.
Nam: Em xin lỗi cô vì vào lớp trễ.
Tiết 138
Tiếng Việt
NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý (TT)
NGỮ VĂN
Tiết 138 Tiếng Việt NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý (TT)
I. Điều kiện sử dụng hàm ý
1. Ví dụ
Chị Dậu vừa nói vừa mếu:
- Thôi u không ăn, để phần cho con. Con chỉ được ăn ở nhà bữa này nữa thôi. U không muốn ăn tranh của con. Con cứ ăn thật no, không phải nhường nhịn cho u.
Cái Tí chưa hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng giọng luống cuống:
- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu?
Điểm thêm một “giây” nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:
- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.
Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống như sét đánh bên tai, nó liệng củ khoai vào rổ và oà lên khóc:
- U bán con thật đấy ư? Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng, u đừng đem bán con đi, tội nghiệp. U để cho con ở nhà chơi với em con.
(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)
Chị Dậu vừa nói vừa mếu:
- Thôi u không ăn, để phần cho con. Con chỉ được ăn ở nhà bữa này nữa thôi. U không muốn ăn tranh của con. Con cứ ăn thật no, không phải nhường nhịn cho u.
Cái Tí chưa hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng giọng luống cuống:
- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu?
Điểm thêm một “giây” nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:
- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.
Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống như sét đánh bên tai, nó liệng củ khoai vào rổ và oà lên khóc:
- U bán con thật đấy ư? Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng, u đừng đem bán con đi, tội nghiệp. U để cho con ở nhà chơi với em con.
(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)
- Con chỉ được ăn ở nhà bữa này nữa thôi.
-> Hàm ý: Sau bữa ăn này, con không được ở nhà nữa, u buộc phải bán con.
- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.
Hàm ý: U đã bán con cho nhà cụ Nghị thôn Đoài
Người nói - chị Dậu
Người nghe - cái Tí
Chưa hiểu ý câu nói của mẹ
Đã hiểu ý câu nói của mẹ
Có ý thức đưa hàm ý vào câu nói
Có năng lực giải đoán hàm ý
=> Đó là sự thật đau lòng chị Dậu tránh không dám nói thẳng.
Tiết 138 Tiếng Việt NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý (TT)
I. Điều kiện sử dụng hàm ý
1. Ví dụ
2. Nhận xét
3. Ghi nhớ: SGK
Để sử dụng hàm ý, cần có hai điều kiện sau đây:
Người nói (người viết) có ý thức đưa hàm ý vào câu nói.
Người nghe (người đọc) có năng lực giải đoán hàm ý
Tiết 138 Tiếng Việt NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý (TT)
Bài tập 2: Hàm ý của câu in màu xanh dưới đây là gì? Vì sao em bé không nói thẳng được mà phải sử dụng hàm ý? Việc sử dụng hàm ý có thành công không? Vì sao?

Nó nhìn dáo dác một lúc rồi kêu lên:
- Cơm sôi rồi, chắt nước giùm cái! - Nó cũng lại nói trổng.
Tôi lên tiếng mở đường cho nó:
- Cháu phải gọi “Ba chắt nước giùm con”, phải nói như vậy.
Nó như không để ý đến câu nói của tôi, nó lại kêu lên:
- Cơm sôi rồi, nhão bây giờ!
Anh Sáu vẫn ngồi im […]
(Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà)
I. Điều kiện sử dụng hàm ý
Tiết 138 Tiếng Việt NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý (TT)
Bài tập 2
- Hàm ý: Chắt giùm nước để cơm khỏi nhão.
- Em bé dùng hàm ý vì trước đó đã có lần nói thẳng rồi mà không có hiệu quả.Vả lại, lần nói thứ hai này có thêm yếu tố thời gian bức bách (tránh để lâu nhão cơm).
- Việc sử dụng hàm ý không thành công vì “Anh Sáu vẫn ngồi im” tức là anh tỏ ra không cộng tác (vờ như không nghe, không hiểu).
I. Điều kiện sử dụng hàm ý
Tiết 138 Tiếng Việt NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý (TT)
I. Điều kiện sử dụng hàm ý
1. Ví dụ
* Lưu ý
Đối tượng giao tiếp
* Ghi nhớ: SGK
2. Nhận xét
- Hoàn cảnh giao tiếp
“ Chuột chù chê khỉ rằng hôi
Khỉ mới trả lời: Cả họ mày thơm”
Tìm hàm ý trong câu trên? Ý nghĩa của hàm ý đó?
Trả lời:
- Hàm ý: “Cả họ mày thơm”
- Ý nghĩa:
+ Tạo ra tình huống nực cười để thực hiện hàm ý là mỉa mai, châm biếm chuột chù.
+ Hàm ý sâu xa hơn, đó là châm biếm những người không thấy cái xấu của mình mà lại hay bới móc khuyết điểm của người khác.
=> Bài học về cách sống: hãy nhìn lại bản thân mình trước khi đánh giá người khác.
Tiết 138 Tiếng Việt NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý (TT)
I. Điều kiện sử dụng hàm ý
II. Luyện tập
Bài 1: Người nói, người nghe trong mỗi câu in đậm dưới đây là ai? Xác định hàm ý của mỗi câu ấy. Theo em, người nghe có hiểu hàm ý của người nói không? Những chi tiết chứng tỏ điều đó
a. - Anh nói nữa đi- ông giục
- Báo cáo hết! - Người con trai vụt trở lại giọng vui vẻ - Năm phút nữa là mười. Còn hai mươi phút thôi. Bác và cô vào trong nhà. Chè đã ngấm rồi đấy.
Thì giờ ngắn ngủi còn lại thúc giục cả chính người hoạ sĩ già. Ông theo liền anh thanh niên vào trong nhà, đảo nhìn qua một lượt trước khi ngồi xuống ghế.
(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)
b. -[…]Anh Tấn này! Anh bây giờ sang trọng rồi, còn cần quái gì các thứ đồ gỗ hư hỏng này nữa. Chuyên chở lại lịch kịch lắm. Cho chúng tôi khuân đi thôi. Chúng tôi nhà nghèo dùng được tất.
- Có gì đâu mà sang trọng ! Chúng tôi cần phải bán các thứ này đi để…
- Ái chà! Anh bây giờ làm quan rồi mà bảo không sang trọng ? Những ba nàng hầu. Mỗi lần đi đâu là ngồi kiệu lớn tám người khiêng, còn bảo là không sang trọng? Hừ! Chẳng cái gì giấu nổi chúng tôi đâu !
Tôi biết không thể nói làm sao được đành ngậm miệng, đứng trầm ngâm.
- Ôi dào! Thật là càng giàu có lại càng không dám rời một đồng xu ! Càng không dám rời một đồng xu lại càng giàu có !
(Lỗ Tấn, Cố hương)
Tiết 138 Tiếng Việt NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý (TT)
c. Thoắt trông nàng đã chào thưa:
“Tiểu thư cũng có bây giờ đến đây !
Đàn bà dễ có mấy tay,
Đời xưa mấy mặt đời này mấy gan !
Dễ dàng là thói hồng nhan,
Càng cay nghiệt lắm càng oan trái nhiều.”
Hoạn Thư hồn lạc phách xiêu,
Khấu đầu dưới trướng liệu điều kêu ca.
(Nguyễn Du, Truyện Kiều)
Tiết 138 Tiếng Việt NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý (TT)
- Mời Bác và
cô uống nước
Ông hoạ sỹ và cô gái
Anh thanh niên
“Ông theo liền anh thanh niên vào trong nhà” và “ngồi xuống ghế”
Anh Tấn
Chị Hai Dương
Chúng tôi không thể cho được
- “Thật là càng giàu có, càng không dám rời một đồng xu ! Càng không dám rời đồng xu lại càng giàu có”.
Thuý Kiều
Hoạn Thư
- Câu 1: Giễu cợt.
- Câu 2: Làm điều độc ác sẽ gặp sự báo oán. Hãy chuẩn bị nhận sự báo oán thích đáng.
- “Hồn lạc phách xiêu” , “Khấu đầu dưới trướng liệu điều kêu ca”.
Tiết 138 Tiếng Việt NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý (TT)
I. Điều kiện sử dụng hàm ý
II. Luyện tập
Bài 3: Hãy điền vào lượt lời của B trong đoạn thoại sau đây một câu có hàm ý từ chối.
Mai về quê với mình đi!
[….]
A. Đành vậy.
Tiết 138 Tiếng Việt NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý (TT)
I. Điều kiện sử dụng hàm ý
II. Luyện tập
Bài 5: Tìm những câu có hàm ý mời mọc hoặc từ chối trong các đoạn đối thoại giữa em bé với những người ở trên mây và sóng (trong bài thơ Mây và sóng của Ta-go). Hãy viết thêm vào mỗi đoạn một câu có hàm ý mời mọc rõ hơn.
Mẹ ơi, trên mây có người gọi con:
“Bọn tớ chơi từ khi thức dậy cho đến lúc chiều tà. Bọn tớ chơi với bình minh vàng, bọn tớ chơi với vầng trăng bạc”.
Con hỏi: “Nhưng làm thế nào mình lên đó được ?”
Họ đáp: “Hãy đến nơi tận cùng trái đất, đưa tay lên trời, cậu sẽ được nhấc bổng lên tận tầng mây”
“Mẹ mình đang đợi ở nhà” - con bảo - “Làm sao có thể rời mẹ mà đến được?”
Thế là họ mỉm cười bay đi.
Nhưng con biết có trò chơi thú vị hơn, mẹ ạ .
Con là mây và mẹ sẽ là trăng.
Hai bàn tay con ôm lấy mẹ, và mái nhà ta sẽ là bầu trời xanh thẳm.
Tiết 138 Tiếng Việt NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý (TT)
I. Điều kiện sử dụng hàm ý
II. Luyện tập
Bài 5: Tìm những câu có hàm ý mời mọc hoặc từ chối trong các đoạn đối thoại giữa em bé với những người ở trên mây và sóng (trong bài thơ Mây và sóng của Ta-go). Hãy viết thêm vào mỗi đoạn một câu có hàm ý mời mọc rõ hơn.
Trong sóng có người gọi con:
“Bọn tớ ca hát từ sáng sớm cho đến hoàng hôn. Bọn tớ ngao du nơi này nơi nọ mà không biết từng đến nơi nao”. Con hỏi: Nhưng làm thế nào mình ra ngoài đó được?”.
Họ nói: “Hãy đến rìa biển cả, nhắm nghiền mắt lại, cậu sẽ được làn sóng nâng đi”.
Con bảo: “Buổi chiều mẹ luôn muốn mình ở nhà, làm sao có thể rời mẹ mà đi được?”.
Thế là họ mỉm cười, nhảy múa lướt qua.
Nhưng con biết trò chơi khác hay hơn.
Con là sóng và mẹ sẽ là bến bờ kì lạ,
Con lăn, lăn, lăn mãi rồi sẽ cười vang vỡ tan vào lòng mẹ .
Và không ai trên thế gian này biết mẹ con ta ở chốn nào.
Bài 5: Những câu có hàm ý mời mọc hoặc từ chối trong các đoạn đối thoại giữa em bé với những người ở trên mây và sóng (trong bài thơ Mây và sóng của Ta-go). Hãy viết thêm vào mỗi đoạn một câu có hàm ý mời mọc rõ hơn.
Đáp án:
Câu có hàm ý mời mọc là hai câu mở đầu bằng: “Bọn tớ chơi…”
Câu có hàm ý từ chối: - Mẹ mình đang đợi ở nhà.
- Làm sao có thể rời mẹ mà đến được?
Có thể viết thêm câu có hàm ý mời mọc là:
- Không biết có ai muốn chơi với bọn tớ không ?
Hoặc: - Chơi với bọn tớ thích lắm đấy.
SƠ ĐỒ KIẾN THỨC BÀI HỌC
Điều kiện sử dụng hàm ý
Người nghe
(người đọc)
Người nói
(người viết)
Có ý thức đưa hàm ý
Có ý thức cộng tác
và có năng lực giải đoán
Tiếng Việt có những đặc sắc của một thứ tiếng đẹp, một thứ tiếng hay. Nói thế có nghĩa là nói rằng: tiếng Việt là một thứ tiếng hài hòa về mặt âm hưởng, thanh điệu và cũng rất tế nhị uyển chuyển, duyên dáng trong cách đặt câu. Nói thế cũng có nghĩa là nói rằng: tiếng Việt có đầy đủ khả năng để diễn đạt tình cảm, tư tưởng của người Việt Nam…
(Đặng Thai Mai, Sự giàu đẹp của Tiếng Việt)
hãy biết yêu quý và
giữ gìn sự trong sáng của tiếng việt !
Dặn dò
1. Học bài + Làm BT4 và hoàn chỉnh BT5
2. Chuẩn bị tiết: Kiểm tra văn (Phần thơ)
+ Nhớ nội dung, nghệ thuật các bài thơ.
+ Phân tích các hình ảnh ẩn dụ trong các bài thơ…
+ Tập phân tích một đoạn thơ em thích…
“ Chuột chù chê khỉ rằng hôi
Khỉ mới trả lời: Cả họ mày thơm”
Tìm hàm ý trong câu trên? Phân tích hiệu quả nghệ thuật của hàm ý đó?
Trả lời:
- Hàm ý: “Cả họ mày thơm”
- Hiệu quả nghệ thuật:
+ Tạo ra tình huống nực cười : chuột chù lại “chê khỉ rằng hôi”. Đáp lại lời chê của chuột chù, khỉ trả lời: “Cả họ mày thơm”. Khỉ đã vi phạm phương châm về lượng và cách thức khi nói, “nói không đúng sự thật” (ai cũng biết khỉ và chuột chù cả hai đều hôi, thậm chí chuột chù còn hôi hơn khỉ) để thực hiện hàm ý là mỉa mai, châm biếm chuột chù.
+ Hàm ý sâu xa hơn, đó là châm biếm những người không thấy cái xấu của mình mà lại hay bới móc khuyết điểm của kẻ khác
=> Bài học về cách sống: hãy nhìn lại bản thân mình trước khi đánh giá người khác.

Tìm câu chứa hàm ý trong mẩu chuyện vui sau và cho biết nội dung của hàm ý đó
Nhầm
Một anh sờ lên cổ áo, thấy con rận. Sợ người ta cười vội vàng hất nó xuống đất nói:
- Tưởng là con rận, hoá ra không phải.
Có người cúi xuống đất cố tình tìm được con rận nhặt lên:
- Tưởng là không phải, hoá ra con rận.
(Truyện cười dân gian Việt Nam)
- Tưởng là con rận, hoá ra không phải.
- Tưởng là không phải, hoá ra con rận.
Mình không ở bẩn làm gì có rận !
Tưởng là không bẩn, thế mà có rận !
Tiết 138 Tiếng Việt NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý (TT)
Có thể download miễn phí file .ppt bên dưới
Đăng ngày 2019-04-01 21:59:04 | Thể loại: Ngữ văn 9 | Lần tải: 0 | Lần xem: | Page: 29 | FileSize: 8.64 M | File type: ppt
lần xem

bài giảng Bài 25. Nghĩa tường minh và hàm ý (tiếp theo), Ngữ văn 9. KÍNH CHÀO QUÝ THẦY CÔ GIÁO VÀ CÁC EM HỌC SINH THÂN MẾN! Đoàn kết - Chăm ngoan - Học giỏiLỚP: 9ATRƯỜNG THCS MẠC ĐĨNH CHIGiáo viên: Phạm Thu HiềnKIỂM TRA BÀI CŨThế nào là nghĩa tường minh và hàm ý ?TRẢ

https://tailieuhoctap.com/baigiangnguvan9/bai-25-nghia-tuong-minh-va-ham-y-tiep-theo.15440q.html