Tiết: 98
Tiếng việt:

HÀNH ĐỘNG NÓI
NỘI DUNG BÀI HỌC
Đọc đoạn trích sau và trả lời các câu hỏi.
Mẹ con Lí Thông đang ngủ, bỗng nghe tiếng gọi cửa. Ngỡ là hồn oan của Thạch Sanh hiện về, mẹ con hắn hoảng sợ, van lạy rối rít. Khi Thạch Sanh vào nhà kể cho nghe chuyện giết chằn tinh, chúng mới hoàn hồn. Nhưng Lí Thông bỗng nảy ra kế khác. Hắn nói:
- Con trăn ấy là của nhà vua nuôi đã lâu. Nay em giết nó, tất không khỏi bị tội chết. Thôi, bây giờ nhân trời chưa sáng em hãy trốn ngay đi. Có chuyện gì để anh ở nhà lo liệu.
Thạch Sanh lại thật thà tin ngay. Chàng vội vã từ giã mẹ con Lí Thông, trở về túp lều cũ dưới gốc đa, kiếm củi nuôi thân.
( Thạch Sanh)
Câu 1: Trong đoạn trích trên có những nhân vật nào xuất hiện?

Câu 2: Em hãy cho biết Lí Thông đã nói với Thạch Sanh câu gì?

Câu 3: Lí Thông nói với Thạch Sanh nhằm mục đích gì?

Câu 4: Câu nào thể hiện rõ mục đích của Lí Thông?

Câu 5: Lí Thông có đạt được mục đích của mình hay không? Chi tiết nào nói lên điều đó?
Em có nhận xét gì về việc làm của Lí Thông?
An: Mình cần xem nên cắp chỗ nào hợp lí đã.
Nam: Cậu nghĩ gì mà lâu thế?
Bình: Thôi, không cần phải xem, cắp đi nhanh lên, mình còn cắp nữa chứ!
HÀNH ĐỘNG NÓI
Hỏi
Trình bày
Cầu khiến
Hành động nói là hành động được thực hiện bằng lời nói nhằm mục đích nhất định.
“….Con trăn ấy là của nhà vua nuôi đã lâu. Nay em giết nó, tất không khỏi bị tội chết. Thôi, bây giờ nhân trời chưa sang em hãy trốn ngay đi. Có chuyện gì để anh ở nhà lo liệu…”
Xác định mục đích của mỗi câu nói của Lí Thông?

Cho đoạn trích sau và trả lời các câu hỏi:
Cái Tí chưa hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng giọng luống cuống:
Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu?
Điểm them một “giây” nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:
Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.
Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống như sét đánh bên tai, nó liệng củ khoai vào rổ và òa lên khóc.
[…] Chừng như lúc nãy thấy bắt cả chó lớn, có con, cái Tí vẫn tưởng những con vật ấy sẽ đi thế mạng cho mình, cho nên nó đã vững dạ ngồi im. Bây giờ nghe mẹ giục nó phải đi, nó lại nhếch nhác, mếu khóc:
U nhất định bán con đấy ư? U không cho con ở nhà nữa ư? Khốn nạn thân con thế này! Trời ơi!...
(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)
Câu 1: Đoạn trích trên xuất hiện những nhân vật nào?

Câu 2: Chỉ ra những câu chứa hành động nói của cái Tí? Cho biết mục đích của hành động nói đó?

Câu 3: Chỉ ra những câu chứa hành động nói của chị Dậu? Cho biết mục đích của hành động nói đó?
Căn cứ vào đâu của hành động nói mà ta đặt tên cho nó?
Có những kiểu hành động nói thường gặp nào?
Người ta dựa theo mục đích của hành nói mà đặt tên cho nó. Những kiểu hành động nói thường gặp là hỏi, trình bày (báo tin, kể, tả, nêu ý kiến, dự đoán,…), điều khiển (cầu khiến, đe dọa, thách thức,…), hứa hẹn, bộc lộ cảm xúc.
III/ Luyện tập:
a, Tiếng chó sủa vang các xóm.
Bà lão láng giềng lật đật chạy sang:
Bác trai đã khá rồi chứ?
Cảm ơn cụ, nhà cháu đã tỉnh táo như thường. Nhưng xem ý hãy còn lề bề lệt bệt chừng như vẫn mỏi mệt lắm.
Này, bảo bác ấy có trốn đi đâu thì trốn. Chứ cứ nằm đấy, chốc nữa họ vào thúc sưu, không có, họ lại đánh trói thì khổ. Người ốm rề rề như thế, nếu lại phải một trận đòn, nuôi mấy tháng cho hoàn hồn.
Vâng, cháu cũng đã nghĩ như cụ. Nhưng để cháo nguội, cháu cho nhà cháu ăn lấy vài húp cái đã. Nhịn suông từ sang hôm qua tới giờ còn gì.
Thế thì phải giụp anh ấy ăn mau lên đi, kẻo nữa người ta sắp sửa kéo vào rồi đấy.
Rồi bà lão lật đật trở về với vẻ mặt băn khoăn.
(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)
b, Lê Thận nâng gươm lên ngang đầu nói với Lê Lợi:
- Đây là Trời có ý phó thách cho minh công làm việc lớn. Chúng tôi nguyện đem xương thịt của mình theo minh công, cùng với thanh gươm thần này để báo đền Tổ quốc!

(Sự tích Hồ Gươm)
c, Hôm sau lão Hạc sang nhà tôi. Vừa thấy tôi, lão báo ngay:
Cậu Vàng đi đời rồi, ông giáo ạ !
Cụ bán rồi ?
Bán rồi ! Họ vừa bắt xong […]
Thế nó cho bắt à?
Mặt lão đột nhiên co rúm lại…hu hu khóc…
Khốn nạn… Ông giáo ơi !... Nó có biết gì đâu ! Nó thấy tôi gọi thì chạy ngay về, vẫy đuôi mừng. Tôi cho nó ăn cơm. Nó đang ăn thì thằng Mục nấp trong nhà, ngay đằng sau nó, tóm lấy hai cẳng sau nó dốc ngược nó lên.

(Nam Cao, Lão Hạc)
b, Lê Thận nâng gươm lên ngang đầu nói với Lê Lợi:
- Đây là Trời có ý phó thách cho minh công làm việc lớn. Chúng tôi nguyện đem xương thịt của mình theo minh công, cùng với thanh gươm thần này để báo đền Tổ quốc!
(Sự tích Hồ Gươm)
Bài tập 3: Xác định kiểu hành động nói trong mỗi câu có chứa từ hứa trong đoạn trích sau:

Em đi nhanh về chiếc giường, đặt con Em Nhỏ quàng tay vào con Vệ Sĩ.
Em để nó ở lại – Giọng em ráo hoảnh – Anh phải hứa với em không bao giờ để chúng ngồi cách xa nhau. Anh nhớ chưa ? Anh hứa đi.
Anh xin hứa.
Tôi mếu máo trả lời và đứng như chôn chân xuống đất, nhìn theo cái bóng bé nhỏ liêu xiêu của em tôi trèo lên xe.

( Khánh Hoài, Cuộc chia tay của những con búp bê)