Bố cục và lập luận trong văn nghị luận
GV: TRƯƠNG THỊ HẠNH
Kiểm tra bài cũ
? Nêu nội dung và tính chất của đề văn nghị luận?
? Nêu yêu cầu và các bưuớc lập ý cho bài văn nghị luận?
Đề bài văn nghị luận bao giờ cũng nêu ra một vấn đề để
bàn bạc và đòi hỏi nguười viết bày tỏ ý kiến của mình đối
với vấn đề đó. Tính chất của đề như ca ngợi, phân tích,
khuyên nhủ, phản bác,...
Yêu cầu xác định đúng: vấn đề, phạm vi, tính chất.
Lập ý bao gồm: xác định luận điểm (luận điểm chính và
luận điểm phụ), tìm luận cứ và cách lập luận cho bài văn.
BỐ CỤC VÀ PHƯƠNG PHÁP LẬP LUẬN TRONG BÀI VĂN NGHỊ LUẬN
I/ MỐI QUAN HỆ GiỮA BỐ CỤC VÀ LẬP LUẬN :
II/ LUYỆN TẬP:
1/ BỐ CỤC :
2/ LẬP LUẬN :
Tiết 83 BỐ CỤC VÀ PHƯƠNG PHÁP LẬP LUẬN TRONG BÀI VĂN NGHỊ LUẬN
I/ MỐI QUAN HỆ GiỮA BỐ CỤC VÀ LẬP LUẬN :
1/ BỐ CỤC :
a, Xét ví dụ:
Đọc lại bài
“Tinh thần
yêu nước
của
nhân dân ta”.
BỐ CỤC VÀ PHƯƠNG PHÁP LẬP LUẬN TRONG VĂN NGHỊ LUẬN
1. B? c?c c?a b�i van ngh? lu?n:
? Hãy nhớ lại bài Tinh thần yêu nước của nhân ta và trả lời câu hỏi :
Bài văn gồm mấy phần ? Nội dung của mỗi phần là gì?
Bài văn gồm 3 phần: P1 - Do?n 1 ; P2 - Do?n 2,3 ; P3 - Do?n 4
Đặt vấn đề: 3 câu
- Câu 1: Nêu vấn đề trực tiếp.
- Câu 2: Khẳng định gi� trị vấn đề
- Câu 3: Xác định phạm vi biểu hiện nổi bật của vấn đề trong cuộc kháng chiến chống ngoại xâm bảo vệ đất nước.
BỐ CỤC VÀ PHƯƠNG PHÁP LẬP LUẬN TRONG VĂN NGHỊ LUẬN
1. B? c?c c?a b�i van ngh? lu?n:
Giải quyết vấn đề : Chứng minh truyền thống yêu nước anh hùng trong lịch sử dân tộc ta.(8 câu)
Đoạn 1: ( 3 câu )
- Câu 1: Giới thiệu khái quát và chuyển ý.
- Câu 2: Liệt kê dẫn chứng -xác định thái độ
- Câu 3: Xác định tình cảm, thái độ :ghi nhớ công lao.
Đoạn 2: Trong thực tế cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp hiện tại.(5 câu)
- Câu 1 : Khái quát và chuyển ý .
- Câu 2, 3, 4: Liệt kê dẫn chứng theo các bình diện ,các mặt khác nhau
- Câu 5: Khái quát nhận định, đánh giá.
BỐ CỤC VÀ PHƯƠNG PHÁP LẬP LUẬN TRONG VĂN NGHỊ LUẬN
Kết thúc vấn đề :
- Câu 1: So sánh ,khái quát giá trị của tinh thần yêu nước.
- Câu 2,3: Hai biểu hiện khác nhau của lòng yêu nước .
Câu 4: Xác định trách nhiệm ,bổn phận của chúng ta.
* C�c c�u v�n c� ch�a lu�n �iĨm trong v�n b�n:
+ �o�n 1: D�n ta c� m�t l�ng n�ng n�n y�u nu�íc.
+ �o�n 2: L�ch sư �� c� nhiỊu cu�c kh�ng chi�n v� ��i.
+ �o�n 3: ��ng b�o ta ng�y nay cịng r�t x�ng ��ng.
+ �o�n 4: Bỉn ph�n cđa chĩng ta.

1. B? c?c c?a b�i van ngh? lu?n:
=> Dĩ chính l� b? c?c c?a b�i van ngh? lu?n
Tiết 83 BỐ CỤC VÀ PHƯƠNG PHÁP LẬP LUẬN TRONG BÀI VĂN NGHỊ LUẬN
I/ MỐI QUAN HỆ GiỮA BỐ CỤC VÀ LẬP LUẬN :
1/ BỐ CỤC :
b, Kết luận:
Bố cục bài văn nghị luận có 3 phần
-Mở bài :Nêu vấn đề đối với đời sống xã hội (luận điểm xuất phát ,tổng quát).
-Thân bài: Trình bày nội dung chủ yếu của bài (có thể có nhiều đoạn nhỏ,mỗi đoạn có một luận điểm phụ ).
-Kết bài : Nêu kết luận nhằm khẳng định tư tưởng, thái độ, quan điểm của bài .
Bài văn có mấy phần?
Mỗi phần có mấy đoạn ?
Mỗi đoạn có những
luận điểm nào ?
Tiết 83 BỐ CỤC VÀ PHƯƠNG PHÁP LẬP LUẬN TRONG BÀI VĂN NGHỊ LUẬN
I/ MỐI QUAN HỆ GiỮA BỐ CỤC VÀ LẬP LUẬN :
1/ BỐ CỤC :
2/ LẬP LUẬN :
BỐ CỤC VÀ PHƯƠNG PHÁP LẬP LUẬN TRONG VĂN NGHỊ LUẬN
Dân ta có một lòng
nồng nàn yêu nước
Truyền thống
quý báu
Mỗi khi Tổ quốic bị
xâm lăng .nó lướt
qua mọi sự nguy hiểm ,
Đồng bào ta ngày nay
cũng rất xứng đáng
Bà Trưng ,
bà Triệu
Chúng ta phải ghi nhớ ..
Lịch sử ta đã có
nhiều cuộc khánh
chiến vĩ đại..
-từ .đến
-từ .đến
-từ .đến
Đều giống nhau nơi lòng
nồng nàn yêu nước
.
Bốn phận của chung
ta .
Giải thích ,tuyên truyền ,tổ chức ,lãnh đạo,
Làm cho tinh thần yêu nước của tất cả mọi .
(1)
(2)
(3)
(1)
(2)
(3)
(4)
? Hãy xác định luận điểm chính và
các luận điểm phụ của văn bản ?
* Hệ thống luận điểm trong văn bản
- Luận điểm chính: luận điểm 1
là luận điểm xuất phát.
- Luận điểm phụ: là luận điểm 2 và luận điểm 3.
- Luận điểm kết luận: luận điểm 4.
Lịch sử ta đã có
nhiều cuộc kháng
chiến vĩ đại...

Luận điểm phụ

Luận điểm xuất phát
Dân ta có một lòng
nồng nàn yêu nước
Đồng bào ta ngày
nay cũng rất xứng
đáng

Luận điểm phụ
Bổn phận của
chúng ta...

Luận điểm kết luận
? Quan sát sơ đồ sgk, trang 30 ?
* Cách sắp xếp, trình bày các luận điểm, luận cứ:
trình bày nhuư thế nào ?
- Mối quan hệ hàng ngang:
+ Hàng ngang thứ 1 là quan hệ nhân quả:
Lòng yêu nuước
Truyền thống
Sức mạnh
+ Hàng ngang thứ 2 là quan hệ nhân quả:
Lịch sử
đã chứng tỏ
Bà Trưng
Bà Triệu
Ch.ta phải
ghi nhớ
+ Hàng ngang thứ 3 là quan hệ tổng - phân - hợp:
Đưa ra
nhận định
Dùng dẫn
chứng c/ m
Kết
luận
+ Hàng ngang thứ 4 là quan hệ suy luận
tuương đồng:
Từ truyền
thống
Suy ra bổn phận
của chúng ta
? Mối quan hệ hàng dọc được tác giả trình bày và dẫn dắt như thế nào?
- Hàng dọc có kết cấu là những suy luận theo thời gian:
Bổn
phận
Thời hiện
tại
Lòng yêu
nuước
Trong
quá khứ
Luận điểm xuất phát
Luận điểm phụ
Luận điểm phụ
Luận điểm kết luận
Có thể
lập luận
theo nhiều
phuương pháp
lập luận
khác nhau:
nguyên nhân
kết quả,
tổng phân
hợp, tưuơng
đồng,...
BỐ CỤC VÀ PHƯƠNG PHÁP LẬP LUẬN TRONG VĂN NGHỊ LUẬN
2. Các phương pháp lập luận trong bài văn
+ Hàng ngang 1: Quan hệ nhân -quả
+ Hàng ngang 2: Quan hệ nhân -quả
+ Hàng ngang 3: Tổng -phân -hợp
+ Hàng ngang 4: Suy luận tương đồng
+ Hàng dọc 1: Suy luận tương đồng theo thời gian .
+ Hàng dọc 2: Suy luận tương đồng theo thời gian .
+ Hàng dọc 3: Quan hệ nhân quả ,so sánh ,suy lí.
=> Có thể nói mối quan hệ giữa bố cục và lập luận đã tạo thành một mạng lưới liên kết trong văn bản nghị luận, trong đó phương pháp lập luận là chất keo gắn bó các phần, các ý của b? cục .
Tiết 83 BỐ CỤC VÀ PHƯƠNG PHÁP LẬP LUẬN TRONG BÀI VĂN NGHỊ LUẬN
I/ MỐI QUAN HỆ GiỮA BỐ CỤC VÀ LẬP LUẬN :
1/ BỐ CỤC :
2/ LẬP LUẬN :
Để xác lập luận điểm trong từng phần và mối quan hệ giữa các phần, người ta có thể sử dụng các phương pháp lập luận khác nhau như suy luận nhân quả suy luận tương đồng ,…
Là cách đưa luận điểm dẫn đến dẫn chứng để kết luận.
Tiết 83 BỐ CỤC VÀ PHƯƠNG PHÁP LẬP LUẬN TRONG BÀI VĂN NGHỊ LUẬN
I/ MỐI QUAN HỆ GiỮA BỐ CỤC VÀ LẬP LUẬN :
II/ LUYỆN TẬP:
1/ BỐ CỤC :
2/ LẬP LUẬN :
Đọc bài văn và trả lời câu hỏi
Văn bản "Học cơ bản mới có thể trở thành tài lớn"
(Theo Xuân Yên)
ở đời có nhiều người đi học, nhưng ít ai biết học cho thành tài.
Danh họa I-ta-li-a Lê-ô-na đơ Vanh-xi (1452-1519) thời còn bé, cha thấy có năng khiếu hội hoạ, mới cho theo học danh hoạ Vê-rô-ki-ô. Đơ Vanh-xi thì muốn học cho nhanh, nhưng cách dạy của Vê-rô-ki rất đặc biệt. Ông bắt cậu bé học vẽ trứng gà mấy chục ngày liền, làm cậu ta phát chán. Lúc bấy giờ thầy mới nói: "Em nên biết rằng trong một nghìn cái trứng, không bao giờ có hai cái có hình dáng hoàn toàn giống nhau! Cho dù là một cái trứng, chỉ cần ta thay đổi góc nhìn nó lại hiện ra một hình dáng khác. Do vậy nếu không cố công luyện tập thì không vẽ đúng được đâu!". Thầy Vê-rô-ki-ô còn nói, vẽ đi vẽ lại cái trứng còn là cách luyện mắt cho tinh, luyện tay cho dẻo. Khi nào mắt tinh tay dẻo thì mới vẽ được mọi thứ. Học theo cách của thầy quả nhiên về sau Đơ Vanh-xi trở thành hoạ sĩ lớn của thời Phục huưng.
Câu chuyện vẽ trứng của Đơ Vanh-xi cho người ta thấy chỉ ai chịu khó luyện tập động tác cơ bản thật tốt, thật tinh thì mới có tiền đồ. Và cũng chỉ có những ông thầy lớn mới biết dạy cho học trò những điều cơ bản nhất. Người xưa nói, chỉ có thầy giỏi mới đào tạo được trò giỏi, quả không sai.
a/. Bài văn nêu lên tư tưởng gì ?
Tư tưởng ấy thể hiện ở những luận điểm nào ?
Tìm những câu mang luận điểm ?
b/. Bài có bố cục mấy phần ?
Hãy cho biết cách lập luận được
sử dụng trong bài ?
Gợi ý :
a/-Bài văn nêu tư tưởng :mỗi người phải biết học tập những điều cơ bản nhất thì mới trở nên tài giỏi ,thành đạt.
-Tư tưởng thể hiện ở những luận điểm:
+ Ít người biết học cho thành tài ( câu đầu mang luận điểm này )
+Chỉ có chịu khó học tập những điều cơ bản mới có thể thành tài (câu chuyện vẽ trứng của Đơ Vanh Xi )
b/ Bố cục gồm 3 phần :
- Mở bài : Câu đầu “ Ở đời có nhiều người đi học, nhưng ít ai biết học cho thành tài”
- Thân bài :” Danh hoa … Phục hưng”
+ Câu chuyện Đơ Vanh - xi vẽ trứng đóng vai trò minh họa cho luận đểm chính.
+ Phép lập luận là suy luận nhân quả .
- Kết bài : Phần còn lại
+ Phép lập luận suy luận cụ thể - khái quát
+ Kết hợp suy luận nhân quả. Nhân là cách học, quả là thành công
Củng cố và dặn dò :
- Bố cục bài văn nghị luận gồm có mấy phần ?
- Hãy trình bày phương pháp lập luận trong bài văn nghị luận?
- Xem trước và chuẩn bị bài luyện tập để giờ sau chúng ta học tốt hơn .