VĂN HỌC DÂN GIAN

CA DAO
NỘI DUNG CHÍNH:
Nội dung cơ bản của ca dao:
Tình cảm gia đình, tình yêu và hôn nhân
Tình yêu quê hương đất nước
Các quan hệ xã hội
Quan hệ gia đình
3.1.
Ca dao về quan hệ gia đình tập
trung phản ánh những mối quan
hệ nào? Cho ví dụ.
3.1. Quan hệ gia đình
Đề cao chữ hiếu (quan hệ giữa cha mẹ và con cái),
Đề cao quan hệ máu mủ ruột thịt (quan hệ anh em)
Đề cao lòng chung thủy (quan hệ giữa vợ và chồng)
=> Giáo dục tình cảm đoàn kết trong gia đình.
Công cha như núi Thái Sơn
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra
Một lòng thờ mẹ kính cha
Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con.
- Có vàng, vàng chẳng hay phô
Có con, con nói trầm trồ mẹ nghe!

- Đói lòng ăn hột chà là
Để cơm nuôi mẹ, mẹ già yếu răng
Anh em nào phải người xa
Cùng chung bác mẹ, một nhà cùng thân
Yêu nhau như thể tay chân
Anh em hòa thuận, hai thân vui vầy.
Con người có tổ có tông
Như cây có cội, như sông có nguồn.
Tình yêu và hôn nhân
3.2.
3.2. Tình yêu và hôn nhân
Ca dao về tình yêu đôi lứa:
- Thể hiện phong phú các cung bậc tình cảm sâu kín của người lao động: tỏ tình, nỗi niềm thương nhớ, tương tư, trách móc, thề nguyền, khát vọng hạnh phúc…
- Tình yêu nảy sinh và phát triển trong lao động, trong cuộc sống vất vả đời thường.
- Hôm qua tát nước đầu đình
Bỏ quên chiếc áo trên cành hoa sen
…………………
- Cô kia cắt cỏ bên sông
Có muốn ăn nhãn thì lồng sang đây
……………
- Nhớ ai bổi hổi bồi hồi
Như đứng đống lửa, như ngồi đống than
- Khăn thương nhớ ai, khăn rơi xuống đất ……………
- Cầm đàn mà gảy cho liên
Cho tình thắm thiết, cho duyên mặn mà.
- Bao giờ cạn lạch Đồng Nai
Nát chùa Thiên Mụ mới sai lời nguyền.
- Cây đa cũ, bến đò xưa
Bộ hành có nghĩa, nắng mưa cũng chờ.
3.2. Tình yêu và hôn nhân

Tình cảm vợ chồng thắm thiết, thủy chung được thể hiện rõ ở nhiều bài ca dao ca ngợi cuộc sống vợ chồng dù vất vả vẫn luôn bên nhau.
- Râu tôm nấu với ruột bầu
Chồng chan, vợ húp gật đầu khen ngon
- Chồng em áo rách em thương
Chồng người áo gấm xông hương mặt người.
Quan hệ xã hội
3.3.
QUAN HỆ XÃ HỘI
THAN THÂN
Người
phụ
nữ
Người
lao
động
3.3. Quan hệ xã hội
* Ca dao than thân:
- Ca dao là những lời tâm tình, lời than thân của những người lao động nghèo khổ: người đi ở, người nông dân nghèo, trẻ chăn trâu, người đi phu…
- Gánh cực mà đổ lên non
Còng lưng mà chạy cực còn chạy theo.
- Người ta đi cấy lấy công
Tôi nay đi cấy còn trông nhiều bề
...........
- Tháng giêng, tháng hai, tháng ba, tháng bốn, tháng khốn tháng nạn
Đi vay đi dạm được một quan tiền
Ra chợ kẻ Diên mua con gà mái
.......
3.3. Quan hệ xã hội
- Người phụ nữ với những nỗi khổ nhục về thân phận mong manh nhỏ bé, không có giá trị trong xã hội (làm lẽ, bị phụ bạc…) là đối tượng chủ yếu của ca dao than thân.
- Lấy chồng làm lẽ khổ thay
Đi cấy đi cày chị chẳng trả công
...........
- Thân em đi lấy chồng chung
Khác nào như cái bung xung chịu đòn
Chùm ca dao
“THÂN EM..”

Thân em như giếng giữa đàng,
Người khôn rửa mặt, người phàm rửa chân
Thân em như ớt chín cây,
Càng tươi ngoài vỏ càng cay trong lòng.
Thân em như miếng cau khô
Kẻ thanh tham mỏng, người thô tham dày
Thân em như hạt mưa sa,
Hạt vào đài các, hạt ra ruộng cày.
QUAN HỆ XÃ HỘI
THAN THÂN
PHẢN KHÁNG
Người
phụ
nữ
Người
lao
động
Người
lao
động

Người
phụ
nữ
3.3. Quan hệ xã hội
* Ca dao phản kháng:
- Ca dao còn là tiếng nói phản kháng của người lao động nói chung và người phụ nữ nói riêng, khẳng định nhân cách của mình và lên tiếng chống lại xã hội bất công.
- Con cò mà đi ăn đêm
Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao
..............................
Có xáo thì xáo nước trong
Đừng xáo nước đục đau lòng cò con.
- Con vua thì lại làm vua
Con sãi ở chùa thì quét lá đa
Bao giờ dân nổi can qua
Con vua thất thế lại ra quét chùa.
- Thân em như củ ấu gai
Ruột trong thì trắng, vỏ ngoài thì đen
Ai ơi nếm thử mà xem,
Nếm ra mới biết rằng em ngọt bùi
- Xưa kia ở với mẹ cha
Mẹ cha yêu dấu như hoa trên cành
Từ ngày tôi ở với anh,
Anh đánh, anh chửi, anh tình phụ tôi
Đất xấu nặng chẳng nên nồi
Anh đi lấy vợ, cho tôi lấy chồng.
Thiên nhiên đất nước
3.4.
Ca dao vê quê hương đất nước
tập trung phản ánh những
mối quan hệ nào? Cho ví dụ.
3.4. Thiên nhiên đất nước
Thiên nhiên vừa là đối tượng miêu tả của ca dao vừa là phương tiện nghệ thuật để thể hiện tình cảm: tình yêu, niềm tự hào về quê hương đất nước thông qua những thắng cảnh ở khắp miền đất nước
Gió đưa cành trúc la đà
Tiếng chuông Thiên Mụ, canh gà Thọ Xương
Mịt mù khói tỏa ngàn sương
Nhịp chày Yên Thái, mặt gương Tây Hồ.
Rủ nhau xem cảnh Kiếm Hồ
Xem cầu Thê Húc, xem đền Ngọc Sơn
Đài Nghiên, Tháp Bút chưa sờn
Hỏi ai gây dựng nên non nước này.
* Nhóm ca dao lao động :
gồm hò chèo kéo lưới, chèo thuyền,
giã gạo .... làm cho việc lao động
được nhịp nhàng, giảm đi mệt nhọc
hoặc để bộc lộ tâm tình...
* Nhóm ca dao nghi lễ :
còn gọi là bài hát cửa đình – nội
dung ca ngợi thần linh, thường hát
trong các dịp thờ cúng ở đình làng
hay trong các lễ hội .
CỦNG CỐ

Những nội dung cơ bản được
phản ánh trong ca dao
Việt Nam?